Xorazm O'rta Osiyoda eng qadimiy yuksak madaniyatga ega bo'lgan voha hisoblangan. XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Xorazm kandakorligining buyumlari shakli, naqshi hamda nomlanishi jihatidan o'ziga xosdir. Xorazm san'ati oddiy bo'lsada, ta'sirchanligi bilan kishini hayratga soladi.
Mo'g'ullar istilosi madaniyatni rivojlanishiga putur yetkazdi, hunarmandchilik inqirozga uchradi. Xiva xonligi tiklangandan keyingina hunarmandchilik rivojlandi. Xorazmning XIX—XX asr boshlarida yaratgan xalq amaliy san'ati namunalari boshqa viloyat mahsulotlaridan farq qiladi.
XIX asr oxiri
Xorazm kandakorlik buyumlari shakli, naqshi va nomlanishi jihatidan o'ziga xos maktab sifatida shakllanadi.
XX asr boshlari
Xorazm kandakorlari naqsh zaminini qora yoki qizil lok bilan bo'yashni boshlaydilar — bu texnika maktabning asosiy belgisiga aylanadi.
1967 yil
Xivada badiiy ishlab chiqarish maktabi tashkil etildi. An'anaviy texnikalar yangi avlodga o'tkazildi va san'at rivojlanishi yangi bosqichga ko'tarildi.
XX asrning boshlarida Xorazm kandakorlari naqsh zaminini qora yoki qizil lok bilan bo'yaydilar — bu rang kombinatsiyasi Xorazm maktabini boshqalardan keskin ajratib turadi.
Xiva kandakorlari chizma usulini faqat pardozlashga qo'llaydilar. Shabakani juda kam qo'llaydilar. Ular medalonlar bilan bezashni mis idishlarning kaftida, ba'zan bo'ynining yuqori qismida qo'llaganlar.
⬛
Qora va Qizil Lok
Naqsh zaminini qora yoki qizil lok bilan bo'yash Xorazm maktabining eng muhim belgisi. Bu rang kombinatsiyasi buyumlarga alohida ta'sirchanlik beradi.
🔄
Aylanma Islimiy
Ularda aylanma islimi naqsh ommaviy hisoblanadi. Islimiy, murakkab islimiy, madohiliy, murakkab aylanma islimiy naqshlar keng qo'llanilgan.
⭕
Medalonlar
Medalonlar bilan bezash mis idishlarning kaftida, ba'zan bo'ynining yuqori qismida qo'llanilgan — bu kompozitsion yechim o'ziga xos.
🔷
Geometrik Katak
Kandakorlarning geometrik chetan yoki katak naqshlari o'ziga xos originaldir. Asosiy naqshni qo'llab-quvvatlash funktsiyasini bajaradi.
Kandakor ustalar asosan o'simlik naqshlarini juda ko'p qo'llaydilar. Naqqosh Abdulla Boltayev xalq amaliy san'ati ustalariga naqsh kompozitsiyalar chizib bergan — bu hamkorlik Xorazm maktabini rivojlantirishda muhim rol o'ynagan.
🌿
O'simlik Naqshlari
Asosiy naqsh turi bo'lib, islimiy va uning turli ko'rinishlari dominantlik qiladi. Tabiat motivlari Xorazm san'atida markaziy o'rin egallagan.
✏
Chizma Usuli
Xiva kandakorlari chizma usulini faqat pardozlash uchun qo'llaydilar — bu texnikada aniq chiziqlar va nozik ishlov muhim ahamiyat kasb etadi.
🎨
Lok Bezak
Lok — buyumlarni himoya qilish va estetik bezash vositasi. Qora va qizil loklar Xorazm maktabining o'ziga xos rang palitrasini tashkil etadi.
Xorazm kandakorlik maktabining yirik vakillari:
AB
Abdulla Boltayev (Naqqosh)
